In het kort
Werk je in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs of mbo? Dan heb je misschien een leerling met (een vermoeden van) TOS in je klas. Maak je je zorgen over de taal van een leerling? Bespreek dit met de intern begeleider en met de ouders. In de klas help je een leerling met TOS met korte zinnen, rust en ondersteuning met beeld.
Hoe kom je in aanraking met TOS?
Ongeveer 5% van de kinderen heeft een taalontwikkelingsstoornis (TOS). De kans is dus groot dat je in je werk in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs of het MBO met een leerling met (een vermoeden van) TOS te maken krijgt. TOS ziet er bij ieder kind anders uit en gaat niet over. De kenmerken kunnen wel veranderen naarmate een kind ouder wordt. Het is belangrijk dat professionals in het onderwijs weten wat TOS is en het kunnen herkennen.
Op de pagina Herkennen van TOS staan de belangrijkste signalen van TOS op een rij. Vaak wordt een grove tweedeling gemaakt tussen problemen in de taalproductie (expressieve problemen) en problemen in de taalproductie én het taalbegrip (expressieve en receptieve problemen).
Daarnaast worden verschillende taaldomeinen onderscheiden.
Een kind kan moeite hebben met:
- Spraakklanken herkennen of maken
- Woorden begrijpen of produceren
- Zinnen begrijpen of produceren, zinsbouw en woordvorming zijn vaak moeilijk
- Taal in context gebruiken, zoals een verhaal vertellen, humor begrijpen, figuurlijke taal gebruiken of de beurt nemen in een gesprek
TOS komt even vaak voor bij meertalige als bij eentalige kinderen. Een meertalig kind met TOS heeft in alle talen taalproblemen. De meertaligheid is geen oorzaak van TOS. Op de pagina Meertaligheidvind je veel informatie over meertaligheid en worden de belangrijkste signalen van TOS bij meertalige kinderen beschreven.
In de schoolse setting kan je de volgende signalen opvangen die kunnen passen bij TOS:
Leerlingen met TOS reageren niet altijd op taal.
Ze kunnen bijvoorbeeld geen antwoord geven op een vraag omdat ze de vraag niet begrijpen, of niet weten dat er een antwoord wordt verwacht.
Leerlingen met TOS begrijpen taal niet altijd.
Een leerling reageert bijvoorbeeld later dan groepsgenoten op een opdracht zoals “pak je werkboek”. Leerlingen met TOS kijken vaak eerst naar groepsgenoten om te weten wat ze moeten doen.
De woordenschat is vaak kleiner.
Leerlingen hebben vaker moeite met het aanleren van vak-specifieke woorden. Deze woorden zijn vaak abstract en context-afhankelijk. Denk bijvoorbeeld aan woorden zoals ‘wolkbreuk’ bij aardrijkskunde of ‘decimaal’ bij wiskunde.
Kinderen met TOS hebben vaak moeite met vertellen.
Ze kunnen bij het vertellen woorden niet goed vinden, hebben moeite om goede zinnen te maken of de boodschap goed over te brengen. Het geven van een spreekbeurt of presentatie kan daarom extra lastig zijn.
Leerlingen met TOS hebben vaak ook moeite met het leren van vreemde talen.
Denk aan Engels, Frans of Duits.
Leerlingen met TOS kunnen opvallend of moeilijk gedrag vertonen.
Door miscommunicatie kunnen bijvoorbeeld vaker ruzies ontstaan. Een leerling weet bijvoorbeeld niet hoe het kan vragen om mee te doen of begrijpt de regels van een spel niet.
Op deze pagina vind je veel nuttige informatie over de Schoolse ontwikkeling bij TOS. De mogelijke signalen van TOS in het klaslokaal zijn ook mooi samengevat in dit Engelse filmpje van de RALLI campagne (TOS heet in het Engels DLD).
De taalproblemen bij TOS gaan vaak ook samen met andere problemen, zoals sociaal-emotionele problemen en problemen met executieve vaardigheden (werkgeheugen, volgehouden aandacht of planning), of motorische problemen. Op de pagina’s Overige ontwikkeling, Sociaal-emotionele ontwikkeling en Neurocognitieve ontwikkeling vind je meer over de problemen op deze ontwikkelingsdomeinen. Soms hebben kinderen met TOS ook nog andere problemen. Daarover kun je lezen op de pagina TOS en andere stoornissen.
Kijk ook eens naar de ervaringsverhalen. Daar vertellen mensen met TOS en hun ouders wat ze merken van TOS in hun dagelijks leven. Wil je nog meer concrete voorbeelden van wat je op school kan tegenkomen? Lees dan in de Rotterdamse Kinderkrant hoe het voor Zayd is om een TOS te hebben.
Wat kun je doen?
Signaleren
Herken je kenmerken van TOS bij een van de kinderen in je groep of maak je je zorgen om de taalontwikkeling? Dan is het belangrijk om goed te kijken naar de oorzaak hiervan. De intern begeleider kan met je meedenken. De school kan ook advies vragen aan iemand met expertise op het gebied van TOS en onderwijs. Kijk bijvoorbeeld eens op de pagina routes onderwijs.
Het is belangrijk om je zorgen altijd met ouders te bespreken. Bij kinderen tot 6 jaar kan de ELS-vragenlijst voor ouders of professionals helpen om een eerste beeld van de taalontwikkeling te krijgen. Ouders of professionals zoals de leerkracht kunnen de lijst invullen. Als er reden is tot zorg kan je ouders adviseren naar de huisarts te gaan. Die kan doorverwijzen naar een logopedist of audiologisch centrum voor nader onderzoek.
Door posters met signalen van TOS op school op te hangen kan je ook bijdragen aan een betere signalering: Jos heeft een TOS (Basisschool) en Jos heeft een TOS (Voortgezet onderwijs).
Aanpassen van de communicatie
Heb je een kind met (een vermoeden van) TOS in je klas of groep, dan is het belangrijk om je taalgebruik aan te passen. Gebruik korte en duidelijke zinnen. Leg moeilijke woorden uit en geef niet te veel informatie tegelijk. Praat rustig en neem de tijd om iets uit te leggen. Las af en toe een pauze in, zodat het kind de informatie goed kan verwerken. Herhaal belangrijke woorden en zinnen als dat nodig is. Gebruik ook ondersteuning, zoals wijzen, gebaren, plaatjes, een eenvoudige tekening of het opschrijven van belangrijke woorden. Als je met een jong kind praat, zorg dan dat je eerst contact maakt. Bijvoorbeeld door oogcontact te maken en op ooghoogte te gaan zitten voordat je iets vertelt. Overleg met het kind of de ouders wat zij als helpend ervaren. Voor ouders is er een pagina met Tips voor taalstimulering. Die zijn voor jou als professional ook handig. Daar vind je ook posters in verschillende talen met algemene tips voor taalstimulering bij jonge kinderen. Er zijn ook specifieke tips voor problemen met klanken, woorden, zinnen, verhalen, interactie en leren en onthouden.
Deze kleine aanpassingen in je klas of groep kunnen een groot verschil maken:
Check of de leerling met TOS de opdracht begrijpt.
Vraag om in eigen woorden te vertellen wat het nu moet doen.
Zorg voor een rustige omgeving.
Dat doe je door stoorgeluiden zo mogelijk te beperken (bijvoorbeeld pratende mensen of muziek). Het helpt om de leerling met TOS een plaats dicht bij de leerkracht te geven.
Spreek een kind individueel aan, in plaats van de hele groep.
Dit kan ervoor zorgen dat het kind minder snel zijn aandacht verliest.
Doe een handeling voor, zodat een kind ziet wat de bedoeling is.
Het kind kan het dan gemakkelijker zelf (na)doen.
Denk aan het actief gebruiken van een dagritmestrook.
Deel de dag op in korte delen, kijk met de kinderen naar de plaatjes en benoem wat je gaat doen terwijl je het plaatje laat zien. Als kinderen kunnen lezen kun je het overzicht van de dag ook op het bord schrijven.
Wees duidelijk over huiswerk.
Schrijf huiswerk op het bord of zorg dat het voor het kind goed vindbaar is in het digitale systeem.
Maak de boekenhoek aantrekkelijk.
Zet ook ‘makkelijk lezen’ boeken of luisterboeken in de boekenhoek.
Vraag hulp aan de logopedist.
Die kan advies op maat geven.
Het landelijk expertisecentrum voor het curriculum (SLO) geeft in passende perspectieven taal & rekenen advies over hoe je het onderwijs voor onder andere kinderen met TOS kunt aanpassen.
De filmpjes van de Taalexpress zijn speciaal gemaakt voor leerkrachten. In deze video’s zie je veel voorbeelden uit de praktijk en laat een leerkracht zien hoe je kinderen met een TOS kunt ondersteunen in de klas.
Meer leren?
Wil je zelf meer leren over TOS, hoe je TOS kan herkennen of kinderen met TOS kan ondersteunen? Kijk dan eens bij cursusaanbod voor professionals van de verschillende expertiseorganisaties (Auris, Kentalis, NSDSK en Pento). Er is bijvoorbeeld een cursus over TOS en consequenties voor het onderwijs, over lezen en schrijven, over het leren van schooltaalwoorden of over de invloed op de sociaal-emotionele ontwikkeling. Daarnaast worden er ook meerdere cursussen aangeboden over meertaligheid.
Naar cursussenBij vragen over kinderen kan je ook contact opnemen met een van de spreekuren van de expertiseorganisaties, bijvoorbeeld
- Spreekuur voor onderwijsprofessionals van Kentalis
- Online spraak-/taalspreekuur van Auris
- Telefonisch spreekuur voor professionals van de NSDSK
Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 1 september 2026